Ciągnik - Abbasydzi.html

dolar amerykański(USD): 2,8285

Mapa świata w roku 820

Abbasydzi - jedna z dwóch największych (37 kalifów) sunnickich dynastii imperium muzułmańskiego, rządząca Kalifatem Bagdadu. Sięgnęła po władzę w 750, kiedy pokonała w bitwie poprzednio rządzących Umajjadów; przeżywała rozkwit przez dwa następne stulecia, potem z kolei znalazła się pod protektoratem Bujidów, a następnie Seldżuków, aż w końcu została unicestwiona przez Mongołów. W 1258 roku wódz mongolski Hulagu-chan zdobył Bagdad i był to faktyczny koniec znaczenia dynastii, chociaż Mamelucy utrzymywali jej potomków jako nieuznawanych przez inne państwa muzułmańskie kalifów jeszcze do roku 1517.

edytuj Rebelia przeciwko Umajjadom

Kalifowie abbasydzcy rościli prawa do tytułu kalifa na podstawie pochodzenia od Abbasa ibn Abd al-Muttaliba (ok.565-ok.653), jednego z najmłodszych wujów proroka Mahometa. Na tej podstawie negowali prawa Umajjadów, którzy byli potomkami Umajji i należeli do innego klanu, niż Mahomet w strukturze plemienia Kurajszytów.

Abbasydzi zarzucali Umajjadom etykę materialistyczną, wytykali im wady moralności, oraz - ogólnie - złe rządzenie państwem. Popierali niearabskich muzułmanów, zwanych mawali (arab. 'klienci'), którzy w imperium Umajjadów odgrywali rolę mieszkańców drugiej kategorii, o uprawnieniach mniejszych w stosunku do ludności rdzennie arabskiej. Przypominali statusem klientów w starożytnym Rzymie: nabywali pewne uprawnienia w państwie na podstawie adopcji przez któreś z plemion arabskich. Muhammad Ibn Ali, prawnuk Abbasa, rozpoczął opozycyjną kampanię, której celem było przywrócenie władzy rodzinie Proroka.

W czasie rządów Marwana II ruch ten osiągnął punkt kulminacyjny w postaci rewolty imama Ibrahima, potomka Abbasa w czwartym pokoleniu, który, przy wsparciu ludności prowincji Chorasan osiągnął znaczące powodzenie, ale został schwytany w 747 i zmarł w więzieniu (według niektórych podań, został zamordowany). Jego brat, Abu al-Abbas Abd Allah, znany jako As-Saffah (ar. 'rozlewca krwi'), przejął zwierzchnictwo nad rebeliantami i po ogromnym zwycięstwie nad rzeką Większy Zab (750) ostatecznie pokonał Umajjadów i ogłosił się kalifem.

edytuj Zjednoczenie i schizma

Abbasydzi, w procesie obalania Umajjadów, polegali w znacznym stopniu na pomocy Iranu. Następca Abu al-Abbasa, Al-Mansur, przeniósł w 762 r. stolicę z Damaszku do Bagdadu i powitał niearabskich muzułmanów na swoim dworze. Pomogło to w integrowaniu arabskich i perskich kultur, jednak zraziło wielu arabskich zwolenników, szczególnie z prowincji Chorasan, którzy pomagali Abbasydom podczas wielu bitew przeciwko Umajjadom.

Te nieporozumienia poprowadziły do poważnych problemów. Umajjadzi, chwilowo bez potęgi, nie zostali zniszczeni. Odbudowali swój kraj w Hiszpanii w 756, ogłosili się kalifami, a na dodatek przyjęli kulturę mauretańską, która była radykalne odmienna od tej, która powstała ze złączenia arabskiej i perskiej pod rządami Abbasydów.

Abbasydzi znaleźli się również w konflikcie z szyitami, którzy wspierali ich w trakcie wojny z Umajjadami, mając na względzie pokrewieństwo Abbasydów z Mahometem. Gdy tylko potomkowie Abbasa znaleźli się przy władzy, zaczęli otwarcie popierać islam sunnicki i wypierać szyicki. Prowadziło to do wielu sporów, zwieńczonych powstaniem w Mekce w 786. Po krwawych walkach szyici zbiegli do Maghrebu i założyli tam państwo Idrysydów, a krótko później berberscy Kharici powołali niepodległe państwo w północnej Afryce w 801.

W tym samym czasie Abbasydom przyszło się mierzyć z problemami znacznie bliżej rodzimych terenów. Cesarstwo Bizantyjskie walczyło z nimi o władze nad Syrią i Anatolią, a Harun ar-Raszid (786-809) do tych problemów dodał konflikt z Barmakidami, rodem perskich wezyrów dostarczającym wcześniej kalifatowi fachowych administratorów.

edytuj Pod dominacją nie-Arabów

Mając do czynienia z takimi przeszkodami, Abbasydzi zdecydowali się na stworzenie armii lojalnej tylko kalifatowi, powołanej głównie z niewolników pochodzenia tureckiego i irańskiego, zwanych potocznie Turkami lub ghilmanami. Te wojska, ustanowione za rządów Al-Mamuna (813-833) i jego brata Al-Mutasima (833-842) przejęły faktyczną kontrolę nad kalifatem abbasydzkim.

Co najmniej od połowy IX wieku dochodzi w państwie abasydzkim do tendencji odśrodkowych: zaczynają się kolejno, jedna po drugiej, uniezależniać od Bagdadu poszczególne prowincje. Z drugiej strony rząd centralny zaczyna przejmować element obcy, w rękach którego Abbasydzi stają się władcami marionetkowymi. Zaczęło się w pierwszej połowie wieku od gwardii tureckiej w nowej stolicy kalifatu abbasydzkiego, Samarze za Al-Mutasima (833-842). Następnym krokiem było powierzenie przez kalifa Ar-Radiego (934-941) tytułu "najwyższego rozkazodawcy", "emira emirów" (arab. amir al-umara) Turkowi Ibn Raikowi. Odtąd "amir al-umara" stał się niejako świeckim ramieniem władzy kalifa. Temu ostatniemu pozostały funkcje reprezentacyjne. W roku 945 szyiccy Bujidzi zdobyli władzę w Bagdadzie i środkowym Iraku na ponad sto lat. Ich miejsce zajęli w roku 1055 Turków Seldżuckich, wyznawcy islamu sunnickiego. W tym samym okresie rodzina Hamdanidów, dynastia szyicka, zawładnęła północnym Irakiem. Seldżuków wyparła z Iraku pod koniec XII w. dynastia chorezmszachów. Abbasydzi na krótko zdobyli pewną samodzielność na przełomie XII/XIII w., za panowania kalifa An-Nasira (1180-1225), korzystając z tego, że chorezmszachowie, dzięki którym się pozbyli zwierzchności Seldżuków, byli uwikłani w konflikt z Mongołami. Ci ostatni ostatecznie podbili i Chorezm (1219), i Irak w roku 1258.

edytuj Edukacja

Rządy Haruna ar-Raszida (786-809) i jego następców odznaczyły się jako lata ogromnego dorobku intelektualnego. Wielu średniowiecznych myślicieli i filozofów żyjących pod rządami muzułmanów, narażając się ogółowi na opinię ateistów lub heretyków, odgrywało znaczącą rolę w przekazywaniu greckich, hinduskich oraz innych, przedmuzułmańskich źródeł wiedzy światu islamu, a za jego pośrednictwem - chrześcijańskiemu zachodowi (m.in. myśli Arystotelesa). Aleksandryjska matematyka, geometria i astrologia, nad którą pracowali swojego czasu jednostki jak Euklides lub Ptolemeusz, były ulepszane i rozszerzane przez uczonych muzułmańskich, takich jak matematyk Al-Chuwarizmi, od którego swoją nazwę wzięła algebra, filozof Al-Farabi, czy lekarz Al-Razi.

edytuj Koniec kalifatu

Hulagu-chan zdobył Bagdad 10 lutego 1258, mordując znaczną część mieszkańców. Al-Mustasim, ostatni kalif z dynastii Abbasydów rządzący w Bagdadzie został wtedy stracony 10 dni później. Abbasydzi nadal starali się kierować sprawami religijnymi sunnitów, pozostając w Egipcie pod rządami Mameluków. Ostatni z tych marionetkowych kalifów abbasydzkich, Mutawakkil III, po zdobyciu Egiptu przez Turków Osmańskich w styczniu 1517 został zaproszony na dwór sułtański do Konstantynopola. Selim I obiecał wprawdzie kalifowi, że przywróci go do Bagdadu, kiedy odbierze to miasto irańskim Saffawidom, ale tak się nie stało. W 1534 Sulajman Wspaniały (1520-1566) wprawdzie odbił Bagdad Persom, ale Abbasydy tam nie przywrócił. Pozwolił mu wrócić do Kairu, gdzie ten ostatni zmarł w 1543. Roszczenia do tytułu kalifa późniejszych wiekach zgłaszali zarówno sułtanowie osmańscy, jak i władcy z dynastii Wielkich Mongołów z Indii, co najmniej od czasów Akbara (1556-1605), a po nich timurydzcy władcy z Delhi do Szaha Alama II (1759-1806). Na przełomie XVII i XVIII wieku o tytuł kalifa upomnieli się pretendenci z Jemenu. Tytuł "kalifa, księcia wiernych", określający stosunek zwierzchności sułtana tureckiego wobec chana Tatarów krymskich, został uznany 'de iure' w traktacie pokojowym w Küçük Kainarcι w 1774. 3 marca 1924 tureckie Wielkie Zgromadzenie Narodowe podjęło uchwałę znoszącą kalifat.

edytuj Abbasydzi w Bagdadzie 750 - 1258

Przejęli władzę po wymordowanej dynastii Umajjadów. Pierwszy z rodu Haszymidów, który został wybrany kalifem 8 listopada 749 roku i utworzył nową dynastię był Al-Abbas.

Abbasydzi.html

Spis treści

edytuj Rebelia przeciwko Umajjadom

edytuj Zjednoczenie i schizma

edytuj Pod dominacją nie-Arabów

edytuj Edukacja

edytuj Koniec kalifatu

edytuj Abbasydzi w Bagdadzie 750 - 1258

edytuj Abbasydzi w Kairze 1261 - 1517

HOT NEWS !

POLSKIE

NAJWIĘKSZE

STOLICE