Cywilizacja - poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, który charakteryzuje się określonym poziomem kultury materialnej, stopniem opanowania środowiska naturalnego i nagromadzeniem instytucji społecznych. Stanowi ona najwyższy poziom organizacji społeczeństw, z którymi jednostki identyfikują się. W skład cywilizacji wchodzą mniejsze jednostki np.: narody, wspólnoty pierwotne czy inne zbiorowości.
Za przejawy cywilizacji uznaje się:
- zorganizowane życie miejskie
- monumentalne obiekty sakralne
- pismo
- rozwinięty handel
- jakiś rodzaj organizacji zajmowanego terytorium
Definicja samej cywilizacji, czy też określenie liczby cywilizacji, które istniały, bądź istnieją obecnie, jest spora. Wymienione poniżej są tylko propozycją:
- cywilizacja afrykańska
- cywilizacja andyjska
- cywilizacja arabska
- cywilizacja bizantyjska
- cywilizacja chińska
- cywilizacja egipska
- cywilizacja helleńska
- cywilizacja indyjska
- cywilizacja Mezopotamii
- cywilizacja rzymska
- cywilizacja środkowoamerykańska
- cywilizacja łacińska
- cywilizacja zachodnia
Według Feliksa Konecznego cywilizacja jest to "metoda ustroju życia zbiorowego". Nie łączy on jej zatem z poziomem rozwoju, ale z zasadami określającymi całokształt współżycia społecznego i pojęciami abstrakcyjnymi, do jakich odwołuje się społeczność, uzasadniając te zasady. Profesor ten określa też prawa cywilizacyjne. Podobnie jak później Samuel Huntington uważa on, że naturalnym stanem między cywilizacjami jest walka, jednak jej przyczyny widzi nie tylko w różnicach religijnych, ale w innym podejściu do wszystkich dziedzin życia. Koneczny wyróżnia 22 cywilizacje historyczne; współcześnie (czyli w pierwszej połowie XX wieku, bo wtedy Koneczny pisał swoje dzieła) istnieje według niego siedem z nich:
- Bramińska
- Żydowska
- Chińska
- Turańska
- Bizantyńska
- Łacińska
- Arabska
W ujęciu Samuela Huntingtona wyróżnić możemy współcześnie dziewięć cywilizacji:
- cywilizacja zachodnia
- cywilizacja latynoamerykańska
- cywilizacja prawosławna lub bizantyjska
- cywilizacja afrykańska
- cywilizacja islamska
- cywilizacja hinduistyczna
- cywilizacja buddyjska
- cywilizacja chińska
- cywilizacja japońska
Różnice kulturowe między nimi, wynikające głównie z odmiennych religii, powodują ciągłe konflikty w miejscu, w którym się ze sobą stykają.
Niektórzy naukowcy prowadzą także rozważania nad cywilizacjami w szerszej niż ziemska skali. Rosyjski naukowiec Mikołaj Kardaszew zaproponował podział cywilizacji według stopnia ich zaawansowania technologicznego (skala Kardaszewa).
W propagandzie i publicystyce istnieją też takie pojęcia jak